Home  Albert  News  Purchase  Gallery  Contact  Writings  Links

2011 06 07

Scheluw
                ~ een mooi woord uit een jeugdige koperslager leerling tijd en weer gevonden op het internet:

                'Wanneer iets scheluw is, liggen twee van de zijden niet in n vlak. Dat is wat anders dan 'niet evenwijdig'. Dat laatste komt veel voor, bij een trapezium bijvoorbeeld. Dat is nog wat anders dan scheluw.
                "Laten we het zo uitleggen: neem een stuk karton. Wanneer je twee zijden schuin afknipt, dan heb je een trapezium. Alle zijden daarvan blijven nog steeds in n vlak liggen. Wanneer je het karton op tafel legt, dan ligt het gewoon plat. Maar wanneer een gewoon rechthoekig stuk karton op die tafel een tijdje in de zon gelegen heeft, dan is er een flinke kans dat het 'krom trekt'. Het krult dan wat omhoog. Nu lijken de zijden nog steeds evenwijdig te lopen, maar dat is schijn: ze liggen niet meer in n vlak. Het karton is scheluw geworden.
                "Bij planken is het 'krom trekken' door vocht of warmte een bekend probleem. Timmeren wordt lastig. 'Krom' is hier eigenlijk niet het goede woord. Wanneer je een heel dunne, soepele plank buigt, kun je er zelfs een hoepel van maken. De zijkanten lopen dan nog steeds evenwijdig, hier is niets scheluw. "Wanneer de plank scheluw trekt, dan is hij ietsje getordeerd. Bij een moerbalk die scheluw is, passen de kinderbinten niet meer zonder kunst- en vliegwerk, de vloerplanken kun je evenmin er zomaar op vastspijkeren
                "Toch betekent scheluw niet altijd dat er iets mis is. Om een dak op een niet rechthoekige plattegrond te laten passen, moet f de nok omhoog lopen, f er moet tenminste een dakschild scheluw uitgevoerd worden."

Tekst Jean Penders Utrechts Documentatiesysteem

                De enige heer in het gezelschap zei: ,,Die lijst, moet je eens goed kijken, die is zo scheef als wat.''
                Ja dat was waar, gaven de dames toe, die lijst was scheef.
                ,,In Friesland noemen we dat wynsk'', zei de dame . . . .
                ,,Dat is in het Nederlands scheluw'', zei de heer.
                ,,Ja dat is wel het Nederlandse woord'', gaf de dame toe, ,,maar het overlapt elkaar toch niet helemaal.
                ,,Wynsk is niet helemaal hetzelfde als scheluw. Die lijst is nou echt wynsk.''
wynsk = scheluw
                "Verwrongen of verbogen van vorm, waardoor iets (net) niet meer past. Als de banen in een zeil door de weersinvloeden (of anderszins) ongelijk krimpen, ontstaat een zeil dat trekt. Je noemt het dan wynsk. Ook bij dunne (ouderwetse) houten deuren zie je dikwijls dat ze scheef getrokken zijn, waardoor ze niet goed meer sluiten. Het Nederlandse woord en de betekenis vertonen verwantschap met skelf, dat ook niet recht betekent."
Dit is van skutsje historie
Voor ons Nageslacht
stichting die archiveert, documenteert en verbreidt kennis met betrekking tot het sktsjesilen

                Het Friese skutsje werd rond 1855-1860 ontwikkeld.
                Van dit scheepstype zijn er tussen 1887 en 1933 rond 1200 exemplaren gebouwd.
                Er zeilen nog rond tachtig.